Hoàn thiện các quy định pháp luật về chính sách cử tuyển để nâng cao chất lượng, hiệu quả đào tạo cán bộ cho vùng dân tộc thiểu số, miền núi

15/10/2019 In bài viết

Luật Giáo dục được Quốc hội Khóa XIV thông qua tại kỳ họp thứ 7 và có hiệu lực kể từ ngày 01/7/2020 đã quy định cụ thể hơn về chế độ cử tuyển (Điều 87). Để việc thực hiện chính sách cử tuyển theo Luật Giáo dục được thực thi có hiệu quả, rất cần thiết phải sớm hoàn thiện các quy định pháp luật có liên quan.

Tình hình thực hiện chính sách cử tuyển trong thời gian qua

Qua hơn 10 năm thực hiện Nghị định số 134/2006/NĐ-CP, ngày 14 tháng 11 năm 2006 của Chính phủ ban hành quy định chế độ cử tuyển vào các cơ sở giáo dục trình độ đại học, cao đẳng, trung cấp thuộc hệ thống giáo dục quốc dân (được sửa đổi, bổ sung một số điều tại Nghị định số 49/2015/NĐ-CP) đã cơ bản giải quyết được sự thiếu hụt về số lượng và chất lượng cán bộ, công chức, viên chức ở vùng DTTS, MN, đã có 51/53 DTTS được hưởng chế độ cử tuyển. Một số DTTS có số HS cử tuyển khá đông như: dân tộc Thái (15,17%), Khmer (12,46%), Tày (9,59%), Hmông (8,04%), Dao (5,58%),... Tuy nhiên vẫn còn 02 dân tộc chưa có HS cử tuyển là La Hủ, Lự đều thuộc các dân tộc rất ít người.

Trong quá trình thực hiện, nhất là trong giai đoạn hiện nay chính sách đào tạo cử tuyển theo các quy định tại Nghị định số 134/2006/NĐ-CP đã bộc lộ những hạn chế, bất cập như:

 Phương thức cử tuyển mỗi năm một lần không còn phù hợp với thực tiễn của công tác cán bộ và quy hoạch cán bộ

Theo quy định tại khoản c Điều 7 Nghị định số 134/2006/NĐ-CP quy định Tổ chức cử tuyển (ngoài cử tuyển vào cơ sở giáo dục thuộc Bộ Quốc phòng và Bộ Công an), mỗi năm thực hiện tổ chức cử tuyển một lần, khiến cung vượt cầu; công tác quy hoạch cán bộ (nhất là đối với vùng có điều kiện KT - XH ĐBKK, vùng DTTS, MN và đối với các dân tộc thiểu số có nguồn nhân lực thấp) không theo kịp. Điều này dẫn đến số sinh viên cử tuyển tốt nghiệp ra trường không bố trí được việc làm qua hàng năm ngày càng nhiều.

Năm 2015, chỉ còn 24/52 tỉnh, thành phố có nhu cầu tuyển sinh cử tuyển. Năm 2015, số HS, SV cử tuyển trong toàn quốc chỉ còn 615 em; năm 2016, chỉ còn 313 HS, SV. Hiện nay, do số SV cử tuyển ra trường chưa bố trí được việc làm còn tồn đọng nhiều, chủ trương tinh giản biên chế đi vào thực chất, vị trí việc làm tại các cơ quan nhà nước ở cấp cơ sở đã khá ổn định, do đó, số tỉnh thực hiện chính sách đào tạo cử tuyển giảm mạnh. Năm 2017 chỉ còn 08 tỉnh gồm: Hà Giang, Lạng sơn, Điện Biên, Hòa Bình, Phú Yên, Ninh Thuận, Trà Vinh và Bạc Liêu có nhu cầu cử tuyển với tổng số là 78 em.

 Chất lượng đào tạo sinh viên cử tuyển thấp ảnh hưởng đến việc đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ và yêu cầu của vị trí việc làm

Nguyên nhân cơ bản dẫn tới chất lượng đào tạo sinh viên cử tuyển thấp là do: Nguồn tuyển học sinh cử tuyển rộng (gồm tất cả các trường phổ thông, trường trung cấp, trường phổ thông dân tộc nội trú (PTDTNT). Trong đó, chất lượng giáo dục phổ thông ở vùng khó khăn hiện nay còn khá khiêm tốn dẫn tới chất lượng đầu vào thấp; về cơ bản học sinh ở các trường PTDTNT có chất lượng khá tốt so với các trường phổ thông cùng cấp ở vùng khó khăn (do học sinh trường PTDTNT có môi trường giáo dục, rèn luyện phù hợp với học sinh DTTS, ý thức học tập và ý chí lập thân lập nghiệp tốt).

Bên cạnh đó, quy định về điều kiện đủ để được đi học cử tuyển thấp, tại khoản 1 Điều 6 Nghị định số 134/2006/NĐ-CP quy định: Tiêu chuẩn người được hưởng chế độ cử tuyển gồm: Tốt nghiệp trung học phổ thông (hoặc trung cấp) đối với đối tượng được cử tuyển vào đại học, cao đẳng và tốt nghiệp trung học cơ sở hoặc trung học phổ thông đối với đối tượng được cử tuyển vào trung cấp; xếp loại hạnh kiểm năm cuối cấp (hoặc xếp loại rèn luyện năm cuối khóa) đạt loại khá trở lên; xếp loại học tập năm cuối cấp (hoặc cuối khóa) đạt trung bình trở lên đối với người dân tộc thiểu số và loại khá trở lên đối với người dân tộc Kinh.

Việc quán triệt, nhận thức các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về chế độ cử tuyển của một số địa phương chưa đầy đủ:

Điều này dẫn đến tổ chức thực hiện cử tuyển thiếu chặt chẽ, không đồng bộ, có nơi còn thiếu công khai, dân chủ. Trong quá trình thực hiện công tác cử tuyển nhiều địa phương chưa xây dựng được kế hoạch tổng thể đào tạo cán bộ theo chế độ cử tuyển. Việc xác định nhu cầu ngành nghề, trình độ đào tạo chưa phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội của địa phương, vì vậy công tác quy hoạch cán bộ thiếu nhất quán. Công tác quản lý, chỉ đạo thực hiện chính sách cử tuyển còn nhiều hạn chế.

Các quy định về chế độ cử tuyển trong Luật Giáo dục (sửa đổi)

Xuất phát từ thực trạng trên, Luật Giáo dục được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 7 và có hiệu lực kể từ ngày 01/7/2020 đã quy định cụ thể hơn về chế độ cử tuyển (Điều 87). Cụ thể:

1. Nhà nước thực hiện tuyển sinh vào trung cấp, cao đẳng, đại học theo chế độ cử tuyển đối với học sinh là người dân tộc thiểu số rất ít người; học sinh là người dân tộc thiểu số ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn chưa có hoặc có rất ít cán bộ, công chức, viên chức là người dân tộc thiểu số; có chính sách tạo nguồn cử tuyển, tạo điều kiện thuận lợi để các đối tượng này vào học trường phổ thông dân tộc nội trú và tăng thời gian học dự bị đại học.

2. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh căn cứ vào nhu cầu của địa phương đề xuất, phân bổ chỉ tiêu cử tuyển; cử người đi học theo tiêu chuẩn, chỉ tiêu được duyệt; xét tuyển và bố trí việc làm cho người học sau khi tốt nghiệp.

Cơ sở giáo dục có trách nhiệm hỗ trợ cho người học theo chế độ cử tuyển để bảo đảm chất lượng đầu ra.

3. Người học theo chế độ cử tuyển có trách nhiệm trở về làm việc tại địa phương nơi cử đi học; được xét tuyển và bố trí việc làm.

4. Chính phủ quy định tiêu chuẩn và đối tượng được hưởng chế độ cử tuyển; việc tổ chức thực hiện chế độ cử tuyển và việc tuyển dụng người học theo chế độ cử tuyển sau khi tốt nghiệp.

Một số đề xuất để hoàn thiện chính sách cử tuyển

Chính sách cử tuyển học sinh, sinh viên là người DTTS rất cần thiết phải tiếp tục duy trì để đào tạo cán bộ, công chức, viên chức theo yêu cầu nhiệm vụ, vị trí việc làm và chỉ tiêu biên chế cho các vùng có điều kiện KT - XH ĐBKK và các DTTS chưa có hoặc có rất ít cán bộ đạt trình độ đại học, cao đẳng, trung cấp. Để chính sách này đạt hiệu quả như mục tiêu đề ra nhất thiết phải có những sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với tình hình thực tiễn hiện nay.

Đề xuất sửa Nghị định số 134/2006/NĐ-CP theo hướng:

- Thay đổi tần xuất tuyển sinh cử tuyển: Tuyển sinh 5 năm 2 lần (thay vì mỗi năm 1 lần);

- Hệ thống trường PTDTNT với mục tiêu là tạo nguồn đào tạo cán bộ, vì vậy học sinh thuộc diện cử tuyển phải được học tập từ hệ thống các trường này;

- Nâng mức quy định về điều kiện đủ để được đi học cử tuyển lên cao hơn một mức (cả học lực và hạnh kiểm) so với quy định hiện hành;

- Gắn trách nhiệm của địa phương, trách nhiệm của cấp ủy, của người đứng đầu trong việc cử người đi học và tiếp nhận sinh viên sau khi tốt nghiệp ra trường trở về địa phương.

Để Luật Giáo dục sớm được thực thi hiệu quả, ngày 23 tháng 8 năm 2019 Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) đã ban hành Quyết định số 2492/QĐ-BGDĐT về việc Phân công đơn vị chủ trì soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết thi hành Luật Giáo dục; trong đó có nhiệm vụ xây dựng Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 134/2006/NĐ-CP ngày 14/11/2006 của Chính phủ Quy định chế độ cử tuyển vào các cơ sở giáo dục trình độ đại học, cao đẳng, trung cấp thuộc hệ thống giáo dục quốc dân để trình Chính phủ phê duyệt vào tháng 4 năm 2020.

Vụ Giáo dục Dân tộc