Hoàn thiện Báo cáo quốc gia về kết quả học tập học sinh tiểu học Đông Nam Á

Quang cảnh tọa đàm

Dữ liệu khoa học phục vụ nâng cao chất lượng giáo dục

Phát biểu khai mạc tọa đàm, Phó Cục trưởng Cục Quản lí chất lượng (Bộ GDĐT) Phạm Quốc Khánh - Giám đốc quốc gia SEA-PLM cho biết, đây là hoạt động có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với quá trình hoạch định và hoàn thiện chính sách giáo dục tiểu học của Việt Nam trong giai đoạn tới.

Theo Phó Cục trưởng, trong hệ thống giáo dục quốc dân, giáo dục tiểu học giữ vai trò nền tảng; hình thành những năng lực cốt lõi ban đầu cho mỗi học sinh, đặc biệt là năng lực đọc hiểu, toán học và tư duy - những yếu tố quyết định khả năng học tập suốt đời và tham gia hiệu quả vào xã hội. Chất lượng giáo dục tiểu học không chỉ ảnh hưởng đến kết quả học tập ở các cấp học tiếp theo mà còn có ý nghĩa lâu dài đối với sự phát triển nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh của quốc gia.

Trong bối cảnh đó, Chương trình SEA-PLM mang lại giá trị hết sức thiết thực. Thông qua việc cung cấp các dữ liệu so sánh trong khu vực Đông Nam Á, chương trình giúp có cái nhìn toàn diện, khách quan về mức độ đạt chuẩn của học sinh tiểu học, đồng thời nhận diện rõ hơn những khoảng cách về chất lượng, cơ hội học tập giữa các nhóm đối tượng.

Phó Cục trưởng Cục Quản lí chất lượng (Bộ GDĐT) Phạm Quốc Khánh phát biểu tại tọa đàm

Đây chính là dữ liệu khoa học quan trọng để đề xuất và triển khai các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, đồng thời bảo đảm tính công bằng - một trong những mục tiêu cốt lõi của hệ thống giáo dục hiện đại Việt Nam đang hướng tới.

Kết quả SEA-PLM 2024 của khu vực đã lần lượt được Ban thư kí Chương trình và SEAMEO công bố tháng 12/2025 và tháng 3/2026.

Việt Nam đứng đầu 6 nước Đông Nam Á ở lĩnh vực Toán học, Đọc hiểu

Giới thiệu chung về Dự thảo báo cáo quốc gia SEAPLM 2024, TS. Dương Thị Thu Hương – đại diện nhóm xây dựng báo cáo, cho biết kết quả SEA-PLM 2024 cho thấy, Việt Nam đứng đầu cả sáu nước ở cả Toán và Đọc hiểu - vượt nước thứ hai khoảng 25 điểm Toán và 10 điểm Đọc. Điểm trung bình Toán đạt 334,6 với 95,4% học sinh đạt ngưỡng năng lực tối thiểu. Điểm trung bình Đọc đạt 323,5 với 85,5% học sinh đạt ngưỡng năng lực tối thiểu. So với trung bình khu vực, tỉ lệ này của Việt Nam cao hơn lần lượt khoảng 28,4% ở lĩnh vực Toán học và 32,5% ở Đọc hiểu. Ở lĩnh vực Viết, Việt Nam đạt điểm trung bình 471, xếp thứ 2 sau Malaysia.

Phân tích về công bằng giáo dục cho thấy điều kiện kinh tế - xã hội (SES) là yếu tố có ảnh hưởng mạnh nhất đến kết quả học tập. Các yếu tố liên quan như trình độ học vấn của cha mẹ, ngôn ngữ sử dụng trong gia đình và địa bàn cư trú cũng có tác động đáng kể, trong khi yếu tố giới tính có ảnh hưởng không đáng kể.

Đại diện nhóm xây dựng báo cáo giới thiệu chung về Dự thảo báo cáo quốc gia SEA-PLM 2024

Kết quả đồng thời cho thấy sự khác biệt giữa các nhóm học sinh theo khu vực và điều kiện, trong đó các nhóm có điều kiện bất lợi có xu hướng đạt kết quả thấp hơn.

Đáng chú ý, việc tham gia giáo dục mầm non mang lại lợi ích rõ rệt, đặc biệt đối với nhóm học sinh có điều kiện kinh tế thấp, góp phần bù đắp bất lợi về xuất phát điểm.

Trên cơ sở đó, dự thảo báo cáo đề xuất 5 nhóm chính sách ưu tiên, gồm: củng cố nền tảng học tập 3 lĩnh vực; đầu tư sớm và nhắm đích; củng cố năng lực giáo viên; ưu tiên thu hẹp khoảng cách số, thí điểm có đánh giá chỉ số trường; năng lực ứng phó và theo dõi công bằng.

Chuyển hóa thành chính sách thiết thực

Tại tọa đàm, các ý kiến tập trung góp ý hoàn thiện dự thảo báo cáo về cấu trúc, logic, mức độ bằng chứng, nhóm ưu tiên chính sách, tính khả thi của kiến nghị và thông điệp truyền thông. Nhiều chuyên gia, đại diện Sở GDĐT và cơ sở giáo dục đại học đánh giá báo cáo được xây dựng công phu, dữ liệu lớn, phương pháp khoa học, là công cụ quan trọng để phân tích, đối sánh và nâng cao chất lượng giáo dục.

Các ý kiến đề nghị làm rõ bối cảnh khảo sát, tăng chuẩn hóa và phát triển hệ thống báo cáo nhiều tầng (khu vực, quốc gia, tỉnh/thành) nhằm phục vụ quản trị hiệu quả. Đồng thời, cần gắn kết chặt chẽ kết quả nghiên cứu với chính sách, chuyển đổi số, giám sát giáo dục và làm rõ vai trò chính quyền địa phương trong triển khai.

Một số ý kiến đề xuất sử dụng kết quả SEA-PLM để rà soát chương trình đào tạo giáo viên, nâng cao năng lực đánh giá học sinh và dạy học phân hóa. Bên cạnh đó, nhiều đại biểu nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm công bằng giáo dục, bảo tồn tiếng mẹ đẻ cho học sinh dân tộc thiểu số, mở rộng giáo dục song ngữ dựa trên tiếng mẹ đẻ, tăng đầu tư nâng cao năng lực giáo viên và phát huy đội ngũ giáo viên tại địa phương.

Đại biểu trao đổi tại tọa đàm

Các góp ý cũng cho rằng báo cáo cần nâng cao khả năng diễn giải, chuyển dữ liệu thành ngôn ngữ chính sách cụ thể, dễ tiếp cận, dễ áp dụng; đồng thời phân tách khuyến nghị theo cấp độ vĩ mô và chính sách giáo dục, gắn với người học, giáo viên, nhà quản lí và các chủ thể liên quan.

Trao đổi lại các ý kiến phát biểu, ông Phạm Quốc Khánh khẳng định SEA-PLM không nhằm xếp hạng mà để đối sánh, cung cấp bằng chứng phục vụ cải tiến chính sách giáo dục. Kết quả nghiên cứu sẽ được tích hợp với PISA, TALIS và các khảo sát quốc gia để xây dựng hệ thống giám sát giáo dục toàn diện, phục vụ hoạch định chính sách đến năm 2030.