Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Cần giải quyết từ gốc những "điểm nghẽn" của giáo dục

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu tại cuộc họp

Đó cũng là những nội dung được Bộ trưởng báo cáo, trao đổi, làm rõ thêm tại buổi làm việc với Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu về tình hình thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm của ngành Giáo dục, sáng 26/6.

Nhiều chuyển động tích cực trong ngành Giáo dục

Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, điều đáng ghi nhận trước hết là giáo dục đang có những chuyển động tích cực từ nhận thức đến hành động. Điều này có được là nhờ sự quan tâm rất lớn của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, đặc biệt là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Nhìn từ các địa phương, Bộ trưởng cho biết, thay vì chờ hướng dẫn, nhiều địa phương đã chủ động xây dựng mục tiêu, lộ trình, xác định nhiệm vụ, bố trí nguồn lực cho giáo dục. "Nhiều địa phương đã chủ động đề nghị Bộ GDĐT đến làm việc để cùng bàn các giải pháp phát triển giáo dục", Bộ trưởng chia sẻ.

Sự chuyển động cũng thể hiện rõ trong đội ngũ nhà giáo với việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng mạnh mẽ vào hoạt động dạy học và quản lý. Nhiều cách làm mới đang được hình thành từ chính các nhà trường và giáo viên.

Ở bậc giáo dục đại học, sau một thời gian thực hiện cơ chế tự chủ, các trường cũng đang thích ứng nhanh hơn với các chính sách mới. Theo Bộ trưởng, đây là tín hiệu tích cực cho thấy khi cơ chế phù hợp, các cơ sở giáo dục có khả năng chuyển hóa rất nhanh các chủ trương thành hành động cụ thể.

Giáo viên đang quá tải

Về vấn đề đội ngũ giáo viên, Bộ trưởng cho biết, các chính sách ưu tiên đối với ngành sư phạm thời gian qua đã phát huy hiệu quả, chất lượng đầu vào của các trường đào tạo giáo viên ngày càng được nâng lên. Nhiều giáo viên trẻ được đào tạo bài bản, có năng lực chuyên môn tốt, nhanh chóng thích ứng với chuyển đổi số và ứng dụng AI trong dạy học. Cùng với đó, công tác đào tạo, bồi dưỡng giáo viên tiếp tục được đổi mới, góp phần chuẩn bị nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục trong giai đoạn mới.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn phát biểu tại cuộc họp

Nhưng ở góc độ tổng thể, ngành Giáo dục đang thiếu giáo viên; đồng thời vẫn tồn tại tình trạng thừa, thiếu cục bộ. Dù vậy, nếu chỉ nhìn vào số lượng biên chế còn thiếu thì chưa phản ánh đầy đủ bản chất của vấn đề. "Không phải là không có người dạy, mà giáo viên đang quá tải", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Theo Bộ trưởng, tỷ lệ học sinh trên giáo viên của Việt Nam hiện khoảng 22-23 học sinh/giáo viên, trong khi ở nhiều quốc gia phát triển, con số này chỉ khoảng 15-16 hoặc thấp hơn. Khi một giáo viên phải phụ trách quá nhiều học sinh, việc quan tâm đến từng em, đổi mới phương pháp dạy học hay tổ chức các hoạt động trải nghiệm sẽ bị hạn chế.

Giải pháp cho “điểm nghẽn” này, theo Bộ trưởng, việc sắp xếp mạng lưới trường học sẽ giúp ngành Giáo dục có thêm khoảng 55.000 biên chế giáo viên do giảm số biên chế cán bộ quản lý, nhân viên trường học. Bên cạnh đó, cần nghiên cứu điều chỉnh định mức giáo viên phù hợp theo từng giai đoạn phát triển. Tuy nhiên, về lâu dài, vẫn phải bảo đảm đủ giáo viên theo định mức, bởi đây là chỉ số đánh giá chất lượng giáo dục của một quốc gia.

Cũng về sắp xếp mạng lưới, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết, việc này liên quan đến nhiều vấn đề cần được tính toán đồng bộ như học sinh có phải đi học xa hơn hay không; đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý được bố trí như thế nào…

Một trong những nội dung được Bộ trưởng đặc biệt quan tâm là giáo viên hợp đồng. Theo ông, nhiều giáo viên đã đứng lớp hàng chục năm nhưng vẫn chưa được tuyển dụng vào viên chức, trong khi vẫn thực hiện đầy đủ nhiệm vụ chuyên môn như giáo viên trong biên chế. "Bản thân tôi rất trăn trở về vấn đề này. Tại sao giữa giáo viên hợp đồng và giáo viên là viên chức lại còn có sự bất bình đẳng? Làm thế nào để những giáo viên đã cống hiến nhiều năm có cơ hội được tuyển dụng?", Bộ trưởng chia sẻ. Theo ông, đây là vấn đề cần tiếp tục được các cơ quan có thẩm quyền nghiên cứu, tháo gỡ để bảo đảm công bằng cho đội ngũ giáo viên đã nhiều năm cống hiến.

Giảm áp lực học tập, thi cử: Phải giải quyết những nguyên nhân cốt lõi

Trao đổi về vấn đề giảm áp lực học tập và thi cử, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho rằng điều cần làm trước tiên là nhìn đúng nguyên nhân: Áp lực không nằm ở hình thức thi hay phương thức tuyển sinh, mà bắt nguồn từ sự mất cân đối “cung - cầu” (giữa nhu cầu học tập của người dân với năng lực đáp ứng của hệ thống giáo dục).

Quang cảnh cuộc họp

Dẫn chứng từ giáo dục đại học, Bộ trưởng cho biết trước đây việc vào đại học rất căng thẳng, nhưng khi quy mô đào tạo được mở rộng, chỉ tiêu đáp ứng nhu cầu người học thì áp lực tuyển sinh đã giảm đáng kể. "Không giải quyết được thiếu trường, thiếu lớp, thiếu chỉ tiêu thì không thể giải quyết được áp lực thi cử", Bộ trưởng nhấn mạnh và cho rằng giải pháp căn cơ vẫn là bảo đảm đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên.

Cũng đề cập đến vấn đề tuyển sinh, Bộ trưởng cho rằng cần thay đổi cách tiếp cận. Theo ông, khi gọi là "tuyển sinh" thì mặc nhiên sẽ có "tuyển", có "chọn". Nếu xác định học tập là quyền của mỗi học sinh thì cần nhìn nhận lại từ góc độ bảo đảm cơ hội học tập cho người học, thay vì chỉ tiếp cận dưới góc độ tuyển chọn.

Phát triển ứng dụng gia sư AI hỗ trợ học sinh tự học

Bộ trưởng cũng cho rằng cần tiếp tục rà soát chương trình giáo dục phổ thông trên tinh thần khoa học và thực tiễn. Theo ông, chương trình hiện nay không phải quá nặng như nhiều người vẫn nghĩ, thậm chí một số chỉ số còn thấp hơn chuẩn của nhiều nước phát triển. Điều cần đổi mới nhiều hơn là phương pháp dạy học, tăng cơ hội thực hành, trải nghiệm để học sinh phát triển năng lực thay vì chỉ tiếp thu kiến thức.

Ở những nơi có điều kiện, Bộ GDĐT sẽ nghiên cứu, khuyến khích thí điểm mô hình học tập cá thể hóa, tạo điều kiện để học sinh được học phù hợp hơn với năng lực và sở trường của mình, qua đó vừa nâng cao chất lượng giáo dục, vừa góp phần giảm áp lực học tập.

Cùng với việc mở rộng năng lực đáp ứng của hệ thống giáo dục, Bộ GDĐT cũng đang nghiên cứu phát triển ứng dụng gia sư AI để hỗ trợ học sinh tự học. Theo Bộ trưởng, đây sẽ là công cụ giúp người học được hỗ trợ cá nhân hóa ngay tại nhà, góp phần giảm nhu cầu học thêm và giảm áp lực học tập trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ.

Sách giáo khoa sẽ được cung ứng trước 15/8, giá giảm bình quân 13%

Thông tin về công tác chuẩn bị năm học 2026-2027, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết, toàn bộ sách giáo khoa sẽ được cung ứng đến các địa phương trước ngày 15/8; giá sách năm nay giảm bình quân khoảng 13% so với năm học trước. Bộ cũng đang hoàn thiện văn bản hướng dẫn thực hiện chính sách miễn học phí, đồng thời xây dựng lộ trình thực hiện miễn phí sách giáo khoa từ năm học 2029-2030. Đến nay, nhiều địa phương đã chủ động bố trí kinh phí để hỗ trợ học sinh.

Các đại biểu tham dự cuộc họp

Đối với thiết bị dạy học tối thiểu, Bộ trưởng cho biết hiện vẫn còn thiếu khoảng 50%. Đây là trách nhiệm của chính quyền địa phương trong việc đầu tư, bảo đảm điều kiện dạy học. Bộ GDĐT sẽ tiếp tục hướng dẫn, đôn đốc và phối hợp để các địa phương sớm khắc phục tình trạng này trước khi bước vào năm học mới.

Về các khoản thu đầu năm học, Bộ trưởng khẳng định Bộ GDĐT hằng năm đều có văn bản chỉ đạo thực hiện nghiêm các quy định hiện hành. Đối với các khoản thu ngoài học phí, nguyên tắc phải được quán triệt là "thực sự tự nguyện", công khai, minh bạch và đúng quy định.

Đề cập đến lễ khai giảng năm học mới, Bộ trưởng cho biết Bộ GDĐT đang nghiên cứu đổi mới theo hướng ngắn gọn, thiết thực, giảm thời lượng chương trình xuống còn khoảng 45 phút để phù hợp với lứa tuổi học sinh với điều kiện thời tiết. "Các cháu không phải đến từ rất sớm rồi ngồi chờ hàng tiếng đồng hồ dưới trời nắng hoặc mưa. Khai giảng phải tiết kiệm, hiệu quả và thực chất", Bộ trưởng chia sẻ.

Trường học an toàn phải bắt đầu từ việc bảo vệ học sinh trong môi trường số

Đề cập đến xây dựng môi trường giáo dục an toàn, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho rằng trách nhiệm của nhà trường không chỉ dừng ở việc truyền đạt kiến thức mà còn phải giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng sống và xây dựng môi trường học tập an toàn cho học sinh.

Theo Bộ trưởng, cùng với gia đình và nhà trường, không gian mạng đang trở thành môi trường mà học sinh dành rất nhiều thời gian để học tập, giao tiếp và tiếp cận thông tin. Tuy nhiên, sự phát triển rất nhanh của mạng xã hội và các ứng dụng trí tuệ nhân tạo cũng đặt ra nhiều thách thức mới đối với công tác bảo vệ trẻ em.

"Chúng ta cần có các quy định để quản lý việc tiếp cận của trẻ em đối với mạng xã hội và các công cụ AI chưa được kiểm soát, không phải để hạn chế quyền của người dân mà là để bảo vệ các em", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Bộ trưởng nhấn mạnh, giáo dục là trách nhiệm của toàn xã hội. Vì vậy, cùng với việc hoàn thiện cơ chế, chính sách, cần tăng cường sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và các cơ quan liên quan để xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, tạo điều kiện cho học sinh phát triển toàn diện trong bối cảnh chuyển đổi số.