Nhiều nội dung mới tại Dự thảo Nghị định Quy định chế độ cử tuyển đối với học sinh, sinh viên dân tộc thiểu số (thay thế Nghị định số 134/2006/NĐ-CP) đang được xin ý kiến rộng rãi nhân dân

Luật Giáo dục đã được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 7 năm 2019 (có hiệu lực thi hành vào tháng ngày 01/7/2020) đã có một số nội dung thay đổi về công tác cử tuyển tại Điều 87. Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) đã phối hợp với các bộ, ngành liên quan xây dựng và hoàn thành dự thảo Nghị định “Quy định chế độ cử tuyển đối với học sinh, sinh viên dân tộc thiểu số” (thay thế Nghị định số 134/2006/NĐ-CP) đang được đăng tải để xin ý kiến rộng rãi của nhân dân.

Cử tuyển là việc tuyển sinh qua hoặc không qua thi hoặc xét tuyển vào đại học, cao đẳng và trung cấp để đào tạo cán bộ, công chức theo yêu cầu nhiệm vụ, vị trí việc làm và chỉ tiêu biên chế; đào tạo viên chức theo nhu cầu công việc, vị trí việc làm, tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp và quỹ tiền lương của đơn vị sự nghiệp công lập cho các vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, các dân tộc rất ít người, các dân tộc thiểu số chưa có hoặc có rất ít cán bộ, công chức, viên chức là người dân tộc thiểu số.

Chế độ cử tuyển quy định tại dự thảo Nghị định này bao gồm: tuyển sinh, tổ chức, kinh phí đào tạo cử tuyển; xét tuyển và bố trí việc làm; bồi hoàn học bổng, chi phí đào tạo đối với người được cử đi học theo chế độ cử tuyển sau khi tốt nghiệp không chấp hành cam kết.

Học sinh thuộc đối tượng cử tuyển mà thi THPT Quốc gia đạt ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào đại học, cao đẳng sẽ được ưu tiên cử tuyển để đảm bảo tính công bằng với học sinh học giỏi (cùng đối tượng) và nâng cao chất lượng đầu vào cử tuyển.

Dự thảo Nghị định mới xác định nguyên tắc cử tuyển: Đúng mục đích, đối tượng, tiêu chuẩn theo quy định; Khách quan, công bằng, công khai, minh bạch. Đa,r bảo phải bố trí được việc làm cho sinh viên cử tuyển sau khi tốt nghiệp.

Về vấn đề Quyền và nghĩa vụ của người học theo chế độ cử tuyển

Theo dự thảo nghị định mới, người học theo chế độ cử tuyển có quyền: Được thông tin đầy đủ về chế độ cử tuyển; Được cấp học bổng, miễn học phí và hưởng các chế độ ưu tiên khác theo quy định hiện hành của Nhà nước trong thời gian đào tạo; Được tiếp nhận hồ sơ để xét tuyển và bố trí việc làm sau khi tốt nghiệp.

Bên cạnh đó, Người học theo chế độ cử tuyển có những nghĩa vụ: Cam kết trước khi được cử tuyển và chấp hành sự cam kết với cơ quan cử đi học về việc bố trí việc làm sau khi tốt nghiệp; Chấp hành các quy định của pháp luật và nội quy, quy chế của các cơ sở giáo dục; hoàn thành chương trình đào tạo theo ngành học do cơ quan cử đi học phân công; Phải bồi hoàn học bổng, chi phí đào tạo nếu không chấp hành việc bố trí việc làm theo cam kết.

Việc quy định người học theo chế độ cử tuyển phải bồi hoàn học bổng, chi phí đào tạo nếu không chấp hành việc bố trí việc làm là cần thiết để ràng buộc và đảm bảo ổn định cán bộ ở vùng khó khăn như: Bác sỹ, giáo viên, công nhân viên quốc phòng, an ninh...

So với Nghị định số 134/2006/NĐ-CP thì Dự thảo Nghị định thay thế có thêm 1 điều về giải thích từ ngữ, các từ ngữ được giải thích trong Dự thảo là:

- Dân tộc thiểu số rất ít người là dân tộc có dân số dưới 10.000 người.

- Vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn có rất ít cán bộ, công chức, viên chức là người dân tộc thiểu số là các xã có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; có tỷ lệ đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức là người dân tộc thiểu số chưa đạt theo quy định:

- Xã có tỷ lệ người dân tộc thiểu số từ 10% đến dưới 30% tổng dân số của xã: tỷ lệ cán bộ, công chức cấp xã người dân tộc thiểu số phải đạt tối thiểu là 15% tổng số cán bộ, công chức cấp xã;

- Xã có tỷ lệ người dân tộc thiểu số từ 30% đến dưới 50% tổng dân số của xã: tỷ lệ cán bộ, công chức cấp xã người dân tộc thiểu số phải đạt tối thiểu là 30% tổng số cán bộ, công chức cấp xã;

- Xã có tỷ lệ người dân tộc thiểu số từ 50% đến dưới 70% tổng dân số của xã: tỷ lệ cán bộ, công chức cấp xã người dân tộc thiểu số phải đạt tối thiểu là 40% tổng số cán bộ, công chức cấp xã;

- Xã có tỷ lệ người dân tộc thiểu số trên 70% tổng dân số của xã: tỷ lệ cán bộ, công chức cấp xã người dân tộc thiểu số phải đạt tối thiểu là 50% tổng số cán bộ, công chức cấp xã.

Tỷ lệ của người DTTS hiện nay chiếm 14,6% tổng dân số toàn quốc, vì vậy lấy tỷ lệ Công chức cấp xã trên 10% trở lên theo quy định tại  Quyết định 402/2016/NĐ-CP làm căn cứ đối với tiêu chí “có rất ít cán bộ người dân tộc thiểu số”

Về Đối tượng, tiêu chuẩn, tuyển chọn, tổ chức và kinh phí đào tạo

Dự thảo Nghị định thay thế có nhiều thay đổi về quy định Đối tượng cử tuyển, theo đó Đối tượng cử tuyển là: Công dân Việt Nam là người dân tộc thiểu số rất ít người; Công dân Việt Nam là người dân tộc thiểu số ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn chưa có hoặc có rất ít đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức là người dân tộc thiểu số có đủ các điều kiện sau:

- Có hộ khẩu thường trú từ 5 năm liên tục trở lên tính đến năm tuyển sinh tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn (có cha mẹ đẻ hoặc cha mẹ nuôi, người nuôi dưỡng sống tại vùng này);

- Có thời gian học đủ 3 năm học và thi tốt nghiệp trung học phổ thông tại trường thuộc địa bàn tuyển sinh theo hộ khẩu thường trú được cử tuyển vào đại học, cao đẳng, trung cấp;

- Có thời gian học đủ 4 năm học và tốt nghiệp trung học cơ sở tại trường thuộc địa bàn tuyển sinh theo hộ khẩu thường trú được cử tuyển vào trung cấp.

Dự thảo Nghị định mới quy định có cha mẹ đẻ hoặc cha mẹ nuôi, người nuôi dưỡng sống tại vùng này nhằm hạn chế tình trạng nhập hộ khẩu nhờ vào các gia đình thân quen, họ hàng để đảm bảo đủ điều kiện được cử tuyển.

Về Tiêu chuẩn được hưởng chế độ cử tuyển

Người được hưởng chế độ cử tuyển phải đáp ứng các tiêu chuẩn: Tốt nghiệp trung học phổ thông đối với người được cử tuyển vào đại học, cao đẳng; tốt nghiệp trung học cơ sở hoặc trung học phổ thông đối với đối tượng được cử tuyển vào trung cấp (ưu tiên học sinh học tại trường phổ thông dân tộc nội trú); xếp loại hạnh kiểm năm cuối cấp (hoặc xếp loại rèn luyện năm cuối khóa) đạt loại khá trở lên; xếp loại học tập năm cuối cấp (hoặc cuối khóa) đạt loại khá trở lên với đối tượng được cử tuyển vào đại học, loại trung bình trở lên với đối tượng được cử tuyển vào cao đẳng, trung cấp. Ưu tiên người có kết quả kỳ thi trung học phổ thông quốc gia đạt ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào theo theo quy chế tuyển sinh đại học hệ chính quy; tuyển sinh cao đẳng nhóm ngành đào tạo giáo viên hệ chính quy của Bộ Giáo dục và Đào tạo; trúng tuyển cao đẳng, trung cấp theo quy định quy chế tuyển sinh và xác định chỉ tiêu tuyển sinh trình độ trung cấp, cao đẳng của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội; Đạt các tiêu chuẩn sơ tuyển đối với các ngành, nghề có yêu cầu sơ tuyển.; Không quá 22 tuổi tính đến năm tuyển sinh, có đủ sức khỏe theo quy định hiện hành; Không thuộc biên chế Nhà nước.

So với Nghị định 134/2006/NĐ-CP Dự thảo Nghị định lần này nâng tiêu chuẩn được hưởng chế độ cử tuyển từ “Tốt nghiệp trung học phổ thông xếp loại học tập năm cuối cấp (hoặc cuối khóa) đạt trung bình trở lên đối với người dân tộc thiểu số và loại khá trở lên đối với người dân tộc Kinh”  lên “Tốt nghiệp trung học phổ thông đối với người được cử tuyển vào đại học, cao đẳng; tốt nghiệp trung học cơ sở hoặc trung học phổ thông đối với đối tượng được cử tuyển vào trung cấp (ưu tiên học sinh học tại trường phổ thông dân tộc nội trú); xếp loại hạnh kiểm năm cuối cấp (hoặc xếp loại rèn luyện năm cuối khóa) đạt loại khá trở lên; xếp loại học tập năm cuối cấp (hoặc cuối khóa) đạt loại khá trở lên với đối tượng được cử tuyển vào đại học, loại trung bình trở lên với đối tượng được cử tuyển vào cao đẳng, trung cấp“.

Việc uu tiên cử tuyển học sinh DTTS (trong đối tượng được cử tuyển nếu có kết quả kỳ thi THPT Quốc gia đạt ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào) để đảm bảo tính công bằng và ưu tiên chọn cử người có tài năng; Nâng cao chất lượng đầu vào đối với sinh viên theo học chế độ cử tuyển; Tạo kế hoạch từ xa; Tạo động lực học tập và hạn chế việc so bì giữa học sinh khá giỏi và học sinh trung bình (được tuyển thẳng vào học cử tuyển và bố trí việc làm) trên cùng một địa bàn.

Quy định không quá 22 tuổi để đảm bảo thời gian công tác hợp lý sau bố trí việc làm.

Về việc tổ chức đào tạo cử tuyển

dự thảo mới quy định chi tiết và bổ sung nội dung “Người được cử tuyển có kết quả kỳ thi trung học phổ thông quốc gia đạt ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào đại học, cao đẳng theo quy chế tuyển sinh tại năm xét đi học cử tuyển không phải học dự bị đại học, cao đẳng mà được chuyển ngay vào đào tạo chính thức” nhằm đảm bảo tính công bằng với người học.

Dự thảo mới cũng quy định trách nhiệm của UBND tỉnh trong việc phối hợp với các cơ sở giáo dục quy định cụ thể thời gian tối đa sinh viên cử tuyển phải tốt nghiệp đại học, cao đẳng điều đó sẽ phù hợp với thực tế từng ngành học, tính chất và đặc điểm dân tộc, đảm bảo hiệu quả, chất lượng đào tạo.

Việc xét tuyển và bố trí việc làm cho người được cử đi học theo chế độ cử tuyển sau khi tốt nghiệp

Dự thảo Nghị định mới quy định rõ trách nhiệm của UBND tỉnh trong xây dựng kế hoạch, cử người đi học và tuyển dụng sau tốt nghiệp. Khẳng định việc cử học sinh đi học theo chế độ cử tuyển sau khi tốt nghiệp ra trường phải được bố trí việc làm, dự thảo Nghị định quy định chi tiết như sau: “1. Hàng năm, các cơ sở giáo dục gửi danh sách, bàn giao hồ sơ và bằng tốt nghiệp của người học theo chế độ cử tuyển tốt nghiệp cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; 2. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chỉ đạo việc tiếp nhận hồ sơ để xét tuyển hoặc gửi hồ sơ tới các cơ quan, đơn vị dự kiến sử dụng để xét tuyển vào vị trí việc làm. Thực hiện việc tuyển dụng thông qua xét tuyển đối với người được cử đi học theo chế độ cử tuyển sau khi tốt nghiệp; 3. Thời gian người học theo chế độ cử tuyển chờ xét tuyển và bố trí việc làm theo quy định tại khoản 2 Điều này tối đa là 12 tháng, kể từ ngày được công nhận tốt nghiệp”.

Về nội dung bồi hoàn học bổng, chi phí đào tạo, Dự thảo Nghị định mới quy định

Người học theo chế độ cử tuyển thuộc một trong các trường hợp sau đây thì phải bồi hoàn học bổng, chi phí đào tạo: “Người không chấp hành việc xét tuyển và bố trí việc làm sau khi tốt nghiệp theo cam kết; Người có thời gian làm việc sau tốt nghiệp theo vị trí việc làm do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định ít hơn hai lần thời gian được hưởng học bổng và chi phí đào tạo.

Quy định người học theo chế độ cử tuyển phải bồi hoàn học bổng, chi phí đào tạo nếu không chấp hành việc bố trí việc làm hoặc làm không hết thời gian cam kết nhằm đảm bảo ổn định cán bộ ở vùng khó khăn như: Bác sỹ, giáo viên, công nhân viên quốc phòng, an ninh. Giao quyền cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định cụ thể mức bồi hoàn và cách thức bồi hoàn học bổng, chi phí đào tạo đối với người học theo chế độ cử tuyển quy định tại Điều 12 của Nghị định này.

Dự thảo Nghị định mới cũng Quy định rõ trách nhiệm đối với UBND tỉnh trong việc đề xuất chỉ tiêu, tuyển chọn, cử người đi học, chỉ đạo tổ chức xét tuyển và bố trí việc làm đối với người học cử tuyển sau tốt nghiệp, cụ thể: “1. Thông báo công khai kế hoạch cử tuyển trước 12 tháng tính đến thời gian nhận hồ sơ đăng ký cử tuyển trên phương tiện thông tin đại chúng của tỉnh. Đảm bảo việc tuyển sinh đúng đối tượng, tiêu chuẩn, trình độ đào tạo khách quan, công bằng, minh bạch và chất lượng; chịu trách nhiệm về việc đề xuất chỉ tiêu, tuyển chọn, cử và quản lý người đi học; chỉ đạo tổ chức xét tuyển và bố trí việc làm đối với người học cử tuyển sau tốt nghiệp theo quy định; 2. Hợp đồng đào tạo với các cơ sở giáo dục để thực hiện chế độ cử tuyển theo quy định về giao nhiệm vụ, đặt hàng hoặc đấu thầu và bố trí ngân sách thực hiện. Yêu cầu người học theo chế độ cử tuyển ký các cam kết theo quy định của Nghị định; 3. Hàng năm, tổ chức giao ban giữa Ủy ban nhân dân dân tỉnh với cơ sở đào tạo và phụ huynh hoặc học sinh, sinh viên cử tuyển. Báo cáo kết quả thực hiện chế độ cử tuyển của địa phương với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bộ Nội vụ và Ủy ban Dân tộc; 4. Có chính sách tạo nguồn tuyển sinh đối với các đối tượng cử tuyển quy định tại khoản 1 Điều 6 trên cơ sở tạo điều kiện thuận lợi để học sinh các dân tộc này vào học tại các trường phổ thông dân tộc nội trú”.

Hiện dự thảo Nghị định được đăng tải trên cổng thông tin điện tử của Chính phủ và Cổng thông tin điện tử của Bộ Giáo dục và Đào tạo để xin ý kiến góp ý của nhân dân.

Vụ Giáo dục Dân tộc

Các bài viết khác