Quảng Ninh đẩy mạnh giáo dục văn hóa dân tộc cho học sinh các trường phổ thông dân tộc nội trú, phổ thông dân tộc bán trú

Trong thời gian qua, cùng với việc chỉ đạo thực hiện các giải pháp nâng cao chất lượng dạy và học, Sở GD&ĐT tỉnh Quảng Ninh rất quan tâm đến việc chỉ đạo thực hiện hoạt động giáo dục văn hóa dân tộc cho học sinh góp phần tích cực trong việc xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, thân thiện, giáo dục học sinh ý thức giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Sở Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo các phòng GDĐT, các trường PTDTNT tổ chức quán triệt đến toàn thể cán bộ giáo viên, nhân viên nhà trường về tầm quan trọng của việc giáo dục văn hóa dân tộc cho các em học sinh, phổ biến các chủ trương của Đảng và Nhà nước về giáo dục đối với học sinh DTTS, chỉ đạo cán bộ, giáo viên tuyên truyền đến các em học sinh tầm quan trọng của việc giáo dục VHDT trong các buổi chào cờ đầu tuần, trong các buổi sinh hoạt lớp, các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, các chương trình phát thanh của Đoàn TNCS  Hồ Chí Minh,  Đội TNTP thành lập các câu lạc bộ hát then, câu lạc bộ nói tiếng dân tộc,  thành lập tổ thêu hoa văn trên trang phục dân tộc, mặc trang phục dân tộc…


Học sinh mặc trang phục dân tộc đến trường vào ngày đầu tuần ở huyện Ba Chẽ.

1. Đưa trang phục truyền thống của các DTTS làm đồng phục cho học sinh:

Thực hiện chỉ đạo của ngành giáo dục và quan tâm đến việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số, các trường học trên địa bàn huyện Bình Liêu đã đưa trang phục truyền thống dân tộc làm đồng phục cho học sinh mặc một số ngày nhất định trong tuần. Cứ vào thứ 2 hằng tuần và dịp kỷ niệm các ngày lễ lớn trong năm, học sinh Trường PTDT bán trú THCS Đồng Văn, huyện Bình Liêu đều mặc trang phục truyền thống của dân tộc. Nếp sinh hoạt này đã được nhà trường duy trì từ nhiều năm nay, không chỉ giúp các em ghi nhớ đặc điểm hoa văn, họa tiết, mà còn hiểu được ý nghĩa của từng bộ trang phục. Thầy giáo Lô Tuấn Hường, Trường PTDT bán trú THCS Đồng Văn, chia sẻ: “Ở các vùng miền núi còn khó khăn như Bình Liêu, có những gia đình không đủ tiền may trang phục học sinh quần đen, áo trắng cho con theo quy định, nhưng trang phục dân tộc của họ thì các gia đình đều có sẵn. Bởi vậy, quy định mặc trang phục dân tộc trong ngày đầu tuần và ngày lễ cũng là giải pháp vừa giảm bớt khó khăn cho phụ huynh, vừa phát huy được bản sắc văn hóa dân tộc”.

2. Thành lập câu lạc bộ hát Then trong nhà trường

Hát Then tiếng Tày Bình Liêu gọi là “xướng then”, có từ xa xưa trong đời sống tinh thần của tộc người Tày, tồn tại theo hình thức truyền miệng trong dân gian từ đời này sang đời khác, là món ăn tinh thần không thể thiếu, góp phần lưu giữ và tôn vinh bản sắc văn hóa đặc sắc dân tộc của người Tày ở Bình Liêu. Hiểu được giá trị của Then, thầy giáo Tô Đình Hiệu đã thành lập Câu lạc bộ hát Then và thu hút được nhiều học sinh tham gia. Từ khi Câu lạc bộ Then được thành lập việc tổ chức dạy hát Then trong nhà trường đã nhận được sự ủng hộ, quan tâm của ngành, của phụ huynh học sinh và các tổ chức khác trên địa bàn. Từ năm 2018, Trung tâm TT-VH huyện Bình Liêu đã phối hợp với Trường PTDT nội trú, Trường THCS thị trấn Bình Liêu tổ chức khai giảng lớp hát then, đàn tính cho hơn 50 em học sinh. Thông qua lớp học, giúp các em biết hát then và chơi đàn tính, từ đó lựa chọn ra những nhân tố điển hình để tham gia vào đoàn nghệ thuật hát then, đàn tính của huyện. Những tiết mục hát Then, đàn tính đã được biểu diễn trên sân khấu vào ngày lễ, các hội thi, hội diễn văn nghệ... nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình của cán bộ, giáo viên và học sinh trong toàn trường. Các câu lạc bộ Then của các trường PTDTNT, PTDTBT còn tham gia biểu diễn các làn điệu hát then trong các chương trình văn nghệ chào mừng các ngày lễ lớn, các sự kiện văn hoá của ngành, của địa phương.

3. Tổ chức các hoạt động trải nghiệm, tham quan, ngoại khóa

Tổ chức các hoạt động trải nghiệm, tham quan, khảo sát tìm hiểu thực tế tại địa phương (một số nhà trường cho học sinh đến thăm quan Nhà văn hóa dân tộc thôn, đi trải nghiệm tại Bảo tàng Tỉnh Quảng Ninh, Trung tâm văn hóa thể thao vùng Đông Bắc,... để giáo dục VHDT cho học sinh); Khai thác kinh nghiệm thực tế, truyền thống văn hóa vốn có của học sinh. Liên kết, phối hợp với cơ quan chuyên môn như  trường TDTT; trường VHNT tỉnh, Ban dân tộc của Tỉnh, Phòng Văn hóa và Thông tin của huyện, các tổ chức, cá nhân để phối hợp tổ chức các hoạt động giáo dục bản sắc VHDT cho học sinh (thông qua các đợt liên kết tập luyện TDTT, văn nghệ tham gia thi VHTT các trường DTNT toàn quốc hoặc tham gia thi giai điệu tuổi hồng hàng năm).

Hằng năm, Phòng GD&ĐT huyện Ba Chẽ đều phối hợp với Trường PTDTNT Ba Chẽ (thị trấn Ba Chẽ), nơi có 100% học sinh là người dân tộc thiểu số, tổ chức Phiên chợ vùng cao tại sân nhà trường vào dịp tháng 3. Phiên chợ đã thu hút đông đảo học sinh nhà trường và học sinh dân tộc thiểu số đến từ những trường khác nhau trên địa bàn huyện tham gia. Tại đây, trưng bày sản phẩm của địa phương như: Củ ba kích, trà hoa vàng, sâm cau, nấm linh chi, mật ong, măng mai... Tại các gian hàng cũng trưng bày đồ dùng sinh hoạt hàng ngày của đồng bào dân tộc Dao, Tày, như: Quần áo, khăn đội đầu, thắt lưng, vòng đeo cổ... Khách đến phiên chợ còn được thưởng thức các món ẩm thực truyền thống như: Xôi ngũ sắc, bánh cốc mò, bánh lá ngải, bánh chưng dài...

Ở các địa phương có tỷ lệ học sinh dân tộc thiểu số cao như Hải Hà, một số trường còn thường xuyên tổ chức các buổi học ngoại khóa, mời nghệ nhân, người có uy tín là đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn về trường giảng giải, truyền dạy cho các thế hệ học sinh hiểu được ý nghĩa của bộ trang phục dân tộc mình, cách thêu thùa các họa tiết, hoa văn, cách phối màu để may nên những bộ trang phục, cách vấn tóc và những phong tục tập quán của cha ông để lại.

4. Giáo dục nghề truyền thống cho học sinh

Thêu trang phục truyền thống là một trong những nét văn hóa độc đáo của đồng bào dân tộc Dao. Từ xa xưa, người Dao có phong tục con gái lớn phải biết thêu những sản phẩm này để làm gấu áo, gấu quần và khăn đội đầu cho bộ trang phục truyền thống trước khi đi lấy chồng. Những bộ trang phục truyền thống mang giá trị văn hóa độc đáo là niềm tự hào của đồng bào dân tộc Dao ở xã vùng cao Đồng Văn của Huyện Bình Liêu. Với mong muốn giúp các em học sinh biết trân trọng và giữ gìn những nét đẹp văn hóa của dân tộc mình, từ năm học 2015-2016, trường PTDTBT THCS Đồng Văn, huyện Bình Liêu đã thành lập Tổ thêu hoa văn dân tộc Dao. Nhà trường mời nghệ nhân của địa phương là phụ huynh của học sinh đến tham gia truyền dạy thêu cho học sinh, những học sinh nào đã biết thêu thì hướng dẫn cho các bạn, các em. Hiện tại, nhà trường đã phát động phong trào học thêu cho các em học sinh ở bán trú. Việc làm này vừa thu hút các em học sinh đến trường, vừa giữ gìn bản sắc dân tộc của người Dao, các sản phẩm thêu hoa văn, họa tiết lên gấu quần, túi xách, mũ đội đầu của học sinh rất đẹp và được giới thiệu trong các hoạt động hướng nghiệp, dạy nghề truyền thống. Trong tương lai, khi dịch vụ du lịch của huyện ngày càng phát triển, nhà trường định hướng xây dựng các sản phẩm thêu hoa văn của các em học sinh như: trang phục, ví, túi xách, khăn thêu,...thành những sản phẩm để phục vụ nhu cầu, thị hiếu của du khách đến du lịch tại địa phương.

Thông qua các hoạt động giáo dục văn hóa dân tộc giúp cho học sinh nhận thức sâu sắc về văn hóa của dân tộc mình, tạo sân chơi, xây dựng môi trường giáo dục thân thiện, lành mạnh. Qua đó, giúp các em có điều kiện được giao lưu, trao đổi học tập, nâng cao ý thức giữ gìn, trân trọng những nét đẹp truyền thống, tái hiện lại bản sắc văn hóa của dân tộc, góp phần bồi đắp nhân cách cho thế hệ học sinh mà còn giúp học sinh sống có trách nhiệm với gia đình, quê hương, đất nước. Những cách làm sáng tạo trong việc giáo dục văn hóa dân tộc cho học sinh của tỉnh Quảng Ninh cần được triển khai nhân rộng không chỉ ở các trường PTDTNT, PTDTBT mà cần được thực hiện ở các cơ sở giáo dục vùng dân tộc thiểu số, miền núi.

Vụ Giáo dục Dân tộc