Thứ trưởng Lê Quân: Trung học nghề phải tạo khác biệt về chất lượng, đáp ứng nhu cầu nhân lực trong giai đoạn mới

Đây là định hướng được Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) Lê Quân nhấn mạnh tại Hội thảo định hướng triển khai thực hiện chương trình giáo dục trung học nghề, diễn ra sáng 15/7 tại Bộ GDĐT.

Quang cảnh hội thảo

Ưu tiên triển khai trung học nghề trong các lĩnh vực STEM và kỹ thuật - công nghệ

Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Bộ GDĐT Lê Quân cho biết, việc triển khai mô hình trung học nghề là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và Thủ tướng Chính phủ về đổi mới giáo dục, đào tạo, chuẩn bị cho năm học mới. Bộ GDĐT sẽ đồng thời hoàn thiện thể chế, xây dựng cơ chế, chính sách và tổ chức thí điểm tại một số cơ sở giáo dục nghề nghiệp có đủ điều kiện, hướng tới mục tiêu triển khai tuyển sinh hệ trung học nghề ngay từ năm học 2026-2027.

Theo Thứ trưởng, mục tiêu của mô hình không chỉ là mở thêm một loại hình đào tạo mà phải tạo được sự khác biệt về chất lượng, trở thành động lực thúc đẩy phân luồng hiệu quả và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Việc triển khai chỉ thực hiện tại những cơ sở đủ năng lực, đồng thời có cơ chế hỗ trợ, tổ chức thực hiện đồng bộ để bảo đảm chất lượng ngay từ giai đoạn đầu.

Thứ trưởng nhấn mạnh, đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng của ngành Giáo dục, có ý nghĩa đối với cả hệ thống giáo dục quốc dân chứ không đơn thuần là nhiệm vụ tuyển sinh hay đào tạo. Bộ GDĐT sẽ giao nhiệm vụ cụ thể cho các cơ sở được lựa chọn tham gia thí điểm, đồng thời kỳ vọng các trường phát huy tinh thần chủ động, trách nhiệm trong quá trình xây dựng và triển khai mô hình.

Thứ trưởng Bộ GDĐT Lê Quân phát biểu khai mạc hội thảo

Đánh giá thực trạng đào tạo hiện nay, Thứ trưởng cho rằng vẫn còn những hạn chế trong công tác đào tạo và phân luồng. Vì vậy, việc xây dựng mô hình trung học nghề là cơ hội tạo bước chuyển thực chất trong công tác phân luồng sau trung học cơ sở.

“Trong bối cảnh khoa học, công nghệ phát triển nhanh, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số, người học cần được tạo điều kiện tiếp cận kiến thức chuyên môn từ sớm, học theo mô-đun, tích lũy các năng lực được công nhận để rút ngắn thời gian đào tạo ở các bậc học tiếp theo”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Theo Thứ trưởng, Bộ GDĐT đang đổi mới chương trình đào tạo đại học theo hướng phát triển năng lực số, năng lực ứng dụng trí tuệ nhân tạo và cá thể hóa quá trình học tập. Đây cũng là định hướng quan trọng để xây dựng chương trình trung học nghề theo mô-đun, tăng cường khả năng liên thông giữa các trình độ đào tạo và tạo điều kiện để người học phát triển theo năng lực.

Trong giai đoạn đầu, mô hình trung học nghề sẽ ưu tiên triển khai đối với các lĩnh vực STEM và kỹ thuật - công nghệ. Theo Thứ trưởng, đây là những lĩnh vực vừa đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của đất nước, vừa góp phần khắc phục hạn chế của công tác hướng nghiệp trong giáo dục phổ thông.

Đại biểu dự hội thảo

Thứ trưởng cũng cho biết, kết quả tuyển sinh năm 2026 cho thấy số lượng thí sinh đăng ký vào các ngành STEM, khoa học sức khỏe và các lĩnh vực sáng tạo tăng mạnh. Đây là tín hiệu tích cực, tạo điều kiện để giáo dục nghề nghiệp thu hút người học theo các ngành kỹ thuật, công nghệ mà thị trường lao động đang có nhu cầu lớn.

Chú trọng rèn đạo đức, tác phong nghề nghiệp ngay từ đầu

Để bảo đảm chất lượng đào tạo, Thứ trưởng nhấn mạnh mô hình trung học nghề phải chú trọng giáo dục đạo đức, tác phong, kỷ luật, ý thức nghề nghiệp và hình thành tác phong công nghiệp cho học sinh ngay từ đầu. Theo Thứ trưởng, đây là nền tảng quan trọng để người học thích ứng với môi trường làm việc hiện đại và đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp.

Cùng với đó, chương trình văn hóa cần được thiết kế theo hướng tích hợp với đào tạo nghề, gắn kiến thức phổ thông với thực tiễn nghề nghiệp. Quá trình dạy học cần tăng cường học theo dự án, thực hành tại các phòng thí nghiệm, không gian sáng tạo và môi trường công nghệ để hình thành năng lực nghề nghiệp ngay trong quá trình học.

Đối với chương trình đào tạo nghề, Thứ trưởng yêu cầu phải được thiết kế theo lộ trình rõ ràng, xác định cụ thể năng lực người học đạt được sau từng năm học và bảo đảm sau khi tốt nghiệp có thể đạt chứng chỉ kỹ năng nghề theo quy định. Đồng thời, cần tăng cường thời gian thực hành tại doanh nghiệp, nhất là trong năm cuối khóa, để người học tích lũy kinh nghiệm thực tiễn và sẵn sàng tham gia thị trường lao động ngay sau khi tốt nghiệp.

Thứ trưởng nhấn mạnh mô hình trung học nghề phải chú trọng rèn đạo đức, tác phong nghề nghiệp ngay từ đầu

Theo Thứ trưởng, mục tiêu cuối cùng của mô hình trung học nghề là người học sau khi tốt nghiệp có việc làm, đồng thời có cơ hội tiếp tục học tập ở trình độ cao hơn. Với các quy định mới về liên thông, người học có thể tiếp tục học lên cao đẳng, đại học trên cơ sở năng lực và kết quả học tập đã tích lũy, qua đó hình thành lộ trình học tập linh hoạt, học tập suốt đời.

Hoàn thiện chuẩn chương trình để triển khai mô hình trung học nghề

Báo cáo tại hội thảo, Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (GDNNGDTX) Trần Thanh Đạm cho biết, để triển khai mô hình trung học nghề, Cục tập trung vào 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm quy mô tuyển sinh; chương trình giáo dục tích hợp giữa văn hóa và nghề; đội ngũ nhà giáo; cơ sở vật chất, thiết bị đào tạo; cơ chế phối hợp với doanh nghiệp và liên thông giữa các trình độ. Chương trình hướng tới đào tạo người học phát triển toàn diện, bảo đảm có năng lực nghề nghiệp, có thể tham gia thị trường lao động ngay sau khi tốt nghiệp, đồng thời có cơ hội học liên thông và học tập suốt đời.

Theo Cục trưởng, chương trình giáo dục trung học nghề dự kiến gồm hai phần là kiến thức văn hóa và các môn học, mô-đun nghề. Phần kiến thức văn hóa được xây dựng theo hướng kế thừa Chương trình giáo dục phổ thông 2018, lựa chọn những nội dung cốt lõi, tinh gọn, thiết thực và gắn với định hướng nghề nghiệp; phần chuyên môn nghề bám sát chuẩn đầu ra, tăng cường thực hành và gắn kết với doanh nghiệp. Hiện Bộ GDĐT cũng đang hoàn thiện Thông tư về chuẩn chương trình giáo dục nghề làm cơ sở xây dựng chương trình đào tạo.

Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên Trần Thanh Đạm báo cáo tại hội thảo

Cục GDNNGDTX dự kiến ưu tiên xây dựng chuẩn chương trình cho 4 nhóm ngành, nghề thuộc lĩnh vực kỹ thuật - công nghệ theo định hướng trung học nghề STEM, gồm 30 ngành, nghề trong giai đoạn đầu. Việc phân nhóm nhằm tập trung nguồn lực, tạo cơ sở xây dựng nội dung kiến thức văn hóa theo định hướng nghề nghiệp và giúp các cơ sở giáo dục nghề nghiệp chủ động tổ chức đào tạo. Mục tiêu đặt ra là hoàn thành các điều kiện cơ bản để triển khai mô hình và xây dựng chuẩn chương trình trong tháng 9/2026.

Đổi mới chương trình theo hướng tích hợp, gắn với thực tiễn và nhu cầu doanh nghiệp

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung trao đổi về định hướng xây dựng chương trình giáo dục trung học nghề theo hướng tích hợp giữa kiến thức văn hóa và đào tạo nghề. Nhiều ý kiến cho rằng chương trình cần được thiết kế theo mô-đun, gắn chặt giữa kiến thức văn hóa với nội dung nghề nghiệp, tăng cường kỹ năng số, trí tuệ nhân tạo, ngoại ngữ và kỹ năng mềm; đồng thời đổi mới phương thức đánh giá theo năng lực và sản phẩm học tập, đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp và thị trường lao động.

Đại biểu trao đổi tại hội thảo

Từ kinh nghiệm triển khai mô hình 9+, nhiều cơ sở giáo dục nghề nghiệp cho rằng việc tích hợp giữa văn hóa và nghề sẽ giúp người học vận dụng kiến thức hiệu quả hơn. Các ý kiến cũng đề xuất tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp trong xây dựng chương trình và tổ chức đào tạo, đồng thời thống nhất mục tiêu của trung học nghề là đào tạo người học có đủ năng lực tham gia thị trường lao động ngay sau khi tốt nghiệp và có cơ hội học liên thông khi có nhu cầu.

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến đề nghị tiếp tục nghiên cứu phương án tổ chức kỳ thi tốt nghiệp phù hợp đối với hệ trung học nghề, bảo đảm chương trình đào tạo đáp ứng yêu cầu về kiến thức văn hóa và kỹ năng nghề, góp phần tạo sự tương đồng với giáo dục phổ thông và tạo điều kiện để người học tiếp tục học ở các trình độ cao hơn.

Đại biểu trao đổi tại hội thảo

Kết luận hội nghị, Thứ trưởng Lê Quân lưu ý các đơn vị khẩn trương hoàn thiện khung chương trình và các văn bản hướng dẫn để kịp triển khai trong năm học 2026-2027. Trên cơ sở khung chuẩn của Bộ GDĐT, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp chủ động xây dựng chương trình phù hợp với đặc thù ngành, nghề, điều kiện thực tế và nhu cầu của doanh nghiệp, đồng thời chịu trách nhiệm về chất lượng đào tạo.

Thứ trưởng cũng yêu cầu tăng cường phối hợp giữa các đơn vị thuộc Bộ và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, bám sát tiến độ, hoàn thiện các điều kiện cần thiết để triển khai mô hình trung học nghề bảo đảm đồng bộ, thực chất và hiệu quả.